Alzheimer Hastalığı Hakkında Merak Ettiğiniz Herşey

Alzheimer hastalığı nedir?

Alzheimer hastalığı, hafıza, düşünme ve davranış problemlerine neden olan bir demans türüdür. Belirtiler genellikle yavaş gelişir ve zamanla daha da kötüleşerek günlük işleri yapamayacak kadar şiddetli hale gelir.

Alzheimer, demansın en yaygın sebebidir. Alzheimer hastalığı, demans vakalarının %60 ila %80’ini oluşturur.

Alzheimer, yaşlanmanın normal bir parçası olarak düşünülmemelidir. Alzheimer ile ilgili bilinen en büyük risk faktörü, yaşın artmasıdır. Hastaların büyük bir çoğunluğunu 65 yaş üzeri kişiler oluşturur.  Ancak Alzheimer sadece yaşlılık hastalığı değildir. Amerika’da 65 yaşın altında yaklaşık 200.000 genç Alzheimer hastası vardır.

Alzheimer, demans semptomlarının yıllar içinde giderek kötüleştiği ilerleyici bir hastalıktır. İlk aşamalarında, hafıza kaybı hafiftir, ancak geç aşama Alzheimer hastalığında bireyler bir sohbeti sürdürme ve çevrelerine cevap verme becerisini kaybeder. Alzheimer, Amerika Birleşik Devletleri’nde altıncı önde gelen ölüm nedenidir. Bir alzheimer hastası, ortalama olarak, tanıdan sonra dört ila sekiz yıl yaşar, ancak diğer faktörlere bağlı olarak 20 yıl kadar yaşayabilir. 

Alzheimer’ın şu anda kesin tedavisi yoktur, ancak semptomlar için tedaviler mevcuttur ve araştırmalar devam etmektedir. Mevcut Alzheimer tedavileri Alzheimer’ın ilerlemesini durduramasa da, bunama semptomlarının kötüleşmesini geçici olarak yavaşlatabilir. Alzheimer hastalarının ve bakıcılarının yaşam kalitesini iyileştirebilir. Bugün, hastalığı tedavi etmenin daha iyi yollarını bulmak, başlangıcını geciktirmek ve gelişmesini önlemek için dünya çapında büyük bir çaba gösterilmektedir.

Alzheimer belirtileri

Alzheimer’ın en sık görülen erken belirtisi, yeni öğrenilen bilgileri hatırlamakta güçlük çekmektir.

Tıpkı vücudumuzun geri kalanı gibi, beynimiz de yaşlandıkça değişir. Birçoğumuz bazı şeyleri hatırlamakta problem yaşıyoruz. Ancak, ciddi hafıza kaybı, kafa karışıklığı ve zihinlerimizin çalışma şeklindeki diğer önemli değişiklikler beyin hücrelerinin sağlıklı çalışmadığına dair bir işaret olabilir.

Alzheimer’daki değişiklikler genellikle beynin öğrenmeyi etkileyen kısmıyla başlar. Alzheimer ilerledikçe, oryantasyon bozukluğu, ruh hali ve davranış değişiklikleri, olaylar, zaman ve mekan hakkında kafa karışıklığı, aile, arkadaşlar ve profesyonel bakıcılar hakkında asılsız şüpheler, daha ciddi hafıza kaybı ve davranış değişiklikleri, konuşma, yutma ve yürüme zorluğu ortaya çıkar.

Hafıza kaybı veya diğer olası Alzheimer belirtileri olan kişiler, bir sorun yaşadıklarını fark etmekte zorlanabilirler. Demans belirtileri aile üyeleri veya arkadaşlar için daha farkedilebilir olabilir. Demans benzeri semptomları olan herkes en kısa sürede doktora görünmelidir. 

Alzheimer ve beyin

Beyindeki mikroskobik değişiklikler, ilk hafıza kaybı belirtilerinden çok önce başlar.

Beyin 100 milyar sinir hücresine (nöron) sahiptir. Her bir sinir hücresi, diğerleriyle iletişim ağları oluşturmak için bağlanır. Sinir hücresi gruplarının özel işleri vardır. Bazıları düşünme, öğrenme ve hatırlama ile ilgilidir. Diğerleri görmemize, duymamıza ve koklamamıza yardımcı olur.

İşlerini yapmak için, beyin hücreleri küçük fabrikalar gibi çalışırlar. Besin alırlar, enerji üretirler, ekipman yaparlar ve atıklardan kurtulurlar. Hücreler ayrıca bilgileri işler ve saklar. Her şeyin çalışmasını sağlamak, büyük miktarlarda enerji ve oksijenin yanı sıra koordinasyon gerektirir.

Bilim adamları, Alzheimer hastalığının, bu hücre fabrikasının, parçalarının iyi çalışmasını engellediğine inanıyor. Sorunun nerede başladığından emin değiller. Ancak tıpkı gerçek bir fabrika gibi, bir sistemdeki yedeklemeler ve arızalar diğer alanlarda da sorunlara neden olmaktadır. Hasar yayıldıkça hücreler işlerini yapma yeteneklerini kaybederler ve sonunda ölürler ve beyinde geri dönüşü olmayan değişikliklere neden olurlar.

Alzheimer hastalığında plaklar ve nörofibriler yumaklar

Plak ve nörofibriler yumak adı verilen iki anormal yapı, sinir hücrelerine zarar veren ve öldüren başlıca unsurlardır.

  1. Plaklar , sinir hücreleri arasındaki boşluklarda biriken beta-amiloid olarak adlandırılan bir protein fragmanının birikimidir.
  2. Nörofibriler yumak ise başka bir proteinin bükülmüş lifleridir.

Otopsi çalışmaları çoğu insanın yaşlandıkça bazı plaklar ve yumaklar geliştirdiğini göstermesine rağmen, Alzheimer’lı olanlar diğer bölgelere yayılmadan önce hafıza için önemli olan alanlarda başlayarak çok daha fazla ve tahmin edilebilir bir şekilde gelişme eğilimindedir.

Bilim adamları, Alzheimer hastalığında plak ve yumakların rolünü tam olarak bilmiyorlar. Uzmanların çoğu, bir şekilde sinir hücreleri arasındaki iletişimi engellemede ve hücrelerin hayatta kalmak için ihtiyaç duyduğu süreçleri engellemede kritik bir rol oynadıklarına inanmaktadır.

Hafıza yetmezliğine, kişilik değişikliklerine, günlük aktiviteleri gerçekleştirmeyi engelleyen problemlere ve Alzheimer hastalığının diğer semptomlarına neden olan sinir hücrelerinin imhası ve ölümüdür.

Alzheimer tedavisi

Alzheimer hastalığının tedavisi ya da ilerlemesini durduracak ya da yavaşlatacak bir yolu olmamakla birlikte, semptomların tedavisinde yardımcı olabilecek ilaç ve ilaç dışı seçenekler vardır. Mevcut seçenekleri anlamak, hastalıkla yaşayan bireylere ve bakıcılarına semptomlarla başa çıkma ve yaşam kalitesini iyileştirme konusunda yardımcı olabilir.

Alzheimer tedavisinde hafıza için kullanılan ilaçlar

ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), Alzheimer’ın sebep olduğu bilişsel sorunları (hafıza kaybı, kafa karışıklığı ve düşünme ile ilgili sorunları) tedavi etmek için iki tür ilacı onayladı. Bu ilaçlar kolinesteraz inhibitörleri(Aricept®, Exelon®, Razadyne®) ve memantin(Namenda®)’dir.

Alzheimer ilerledikçe, bilişsel belirtilerin kötüleşmesine, beyin hücrelerinin ölmesi ve hücreler arasındaki bağlantının kopması sebep olur. Mevcut ilaçlar Alzheimer’ın beyin hücrelerine verdiği hasarı ve hücre ölümünü durduramazken, beyin sinir hücrelerinin mesajlarını taşıyan belirli kimyasalları etkileyerek semptomları sınırlı bir süre için azaltmaya veya dengelemeye yardımcı olabilirler. Doktorlar bazen her iki ilacı da birlikte reçete eder.

Erken ve orta dereceli alzheimer için kullanılan ilaçlar

Şu anda Alzheimer semptomlarını erken ve orta dereceli evrelerde tedavi etmek için onaylanan reçeteli ilaçların tümü, kolinesteraz inhibitörleri adı verilen bir ilaç sınıfındandır. Kolinesteraz inhibitörleri, hafıza, düşünme, dil, yargı ve diğer düşünce süreçleriyle ilgili semptomları tedavi etmek için reçete edilir.

Ek olarak, kolinesteraz inhibitörleri:

  • Öğrenme ve hafıza için önemli bir kimyasal haberci olan asetilkolinin (a-SEA-til-KOH-yalın) bozulmasını önler. Asetilkolin seviyesini yüksek tutarak sinir hücreleri arasındaki iletişimi destekler.
  • Semptomların kötüleşmesini yavaşlatır. Etkililik kişiden kişiye değişir.
  • Genellikle iyi tolere edilirler. Yan etkiler ortaya çıkarsa, genellikle bulantı, kusma, iştahsızlık ve artan bağırsak hareketleri gibi durumları içerir. Bu ilaçları kullanma konusunda deneyimli bir hekimin, onları alan hastaları izlemesi ve önerilen kurallara kesinlikle uyulması şiddetle tavsiye edilir.

Genel olarak üç kolinesteraz inhibitörü reçete edilir:

  • Donepezil (Aricept markası altında pazarlanmaktadır),
    Alzheimer hastalığının tüm aşamalarını tedavi etmek için onaylanmıştır .
  • Galantamine (Razadyne), hafif ila orta dereceli aşamalar için onaylandı.
  • Rivastigmin (Exelon), hafif ila orta şiddette Alzheimer
    ve Parkinson hastalığına bağlı hafif ila orta dereceli demans için onaylanmıştır.

Orta ve ileri dereceli alzheimer için kullanılan ilaçlar

Memantin (Namenda) ve donepezilin (Namzaric®) kombinasyonu, orta ila ileri dereceli Alzheimer tedavisi için FDA tarafından onaylanmıştır.

Hafıza, dikkat, akıl, dil ve basit görevleri yerine getirme yeteneğini geliştirmek için memantin kullanılmaktadır. Tek başına veya diğer Alzheimer hastalığı tedavileriyle kullanılabilir. Kolinesteraz inhibitörü alan orta ila şiddetli Alzheimer olan bireylerin memantin alarak da fayda sağlayabileceklerine dair bazı kanıtlar vardır. Memantin ve bir kolinesteraz inhibitörünü birleştiren bir ilaç mevcuttur.

Memantin:

  • Bilgi işleme, depolama ve geri alma ile ilgili bir kimyasal olan glutamat aktivitesini düzenler. 
  • Bazı insanlar için zihinsel işlevi ve günlük aktiviteleri gerçekleştirme yeteneğini geliştirir.
  • Baş ağrısı, kabızlık, kafa karışıklığı ve baş dönmesi gibi yan etkilere neden olabilir.

Alzheimer tedavisinde davranış bozuklukları için kullanılan ilaçlar

Birçok kişi, Alzheimer’ın neden olduğu davranış değişikliklerini hastalığın en zorlayıcı ve üzücü etkisi olarak görüyor. Davranışsal belirtilerin temel nedeni, beyin hücrelerinin giderek kötüleşmesidir. Bununla birlikte, ilaçlar, çevresel etkiler ve bazı tıbbi durumlar da semptomlara neden olabilir veya daha kötü hale getirebilir.

Erken aşamalarda, insanlar aşağıdakiler gibi davranış ve kişilik değişiklikleri yaşayabilir:

  • sinirlilik
  • kaygı
  • depresyon

Daha sonraki aşamalarda, aşağıdakileri içeren diğer semptomlar ortaya çıkabilir:

  • saldırganlık ve öfke
  • anksiyete ve ajitasyon
  • genel duygusal sıkıntı
  • fiziksel veya sözlü patlamalar
  • huzursuzluk
  • halüsinasyonlar (gerçekten orada olmayan şeyleri görmek, duymak veya hissetmek)
  • sanrılar (doğru olmayan şeylere kesin olarak inanmak)
  • uyku sorunları

Yukarıdaki sorunları yaşayan alzhemir hastalarına ilaç vermek, semptomları hafifletmek, kişinin kendine veya başkalarına zarar verme olasılığının önüne geçmek adına faydalı olacaktır.

İlaç seçiminde aşağıdaki maddelere göre hareket etmek önemlidir.

  • Riskleri ve faydaları bilin. Tedavi kararlarını vermeden önce bir ilacın potansiyel yararlarını ve risklerini anlamak önemlidir.
  • Belirli bir semptomu hedefleyin. Bir çekirdek semptomun etkili tedavisi, diğer semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir. Örneğin, bazı antidepresanlar insanların daha iyi uyumasına yardımcı olabilir.
  • Düşük bir tek ilaç ilacı ile başlayın ve yan etkiler açısından yakından izleyin. Yan etkiler ciddi olabilir ve ilaçlar bazen tedavi edilmekte olan semptomu daha da kötüleştirebilir. Bir sağlık uzmanı tarafından dikkatli bir değerlendirme yapılmadan dozaj arttırılmamalıdır.

Tedavi için kullanılan ilaç örnekleri

Alzheimer hastalığının davranışsal ve psikiyatrik semptomlarını tedavi etmek için yaygın olarak kullanılan bazı ilaçlar şunlardır:

Düşük ruh hali ve sinirlilik için antidepresanlar :

  • sitalopram (Celexa)
  • fluoksetin (Prozac)
  • paroksin (Paxil)
  • sertralin (Zoloft)
  • trazodon (Desyrel)

Anksiyete, huzursuzluk, sözlü yıkıcı davranış ve direnç için Anksiyolitikler :

  • Lorazepam (Ativan)
  • oxazepam (Serax)

Halüsinasyonlar, sanrılar, saldırganlık, ajitasyon, düşmanlık ve işbirliksizlik için antipsikotik ilaçlar :

  • aripiprazol (Abilify)
  • klozapin (Clozaril)
  • Haloperidol (Haldol)
  • olanzapin (Zyprexa)
  • ketiapin (Seroquel)
  • risperidon (Risperdal)
  • ziprasidon (Geodon)

Demans hastalarının antipsikotik ilaçları yalnızca aşağıdaki koşullardan biri altında kullanması gerekir:

  1. Davranış belirtileri mani veya psikozdan kaynaklanması
  2. Belirtiler kişi veya başkaları için tehlike oluşturması
  3. Kişi inatçı bir sıkıntı veya gerekli bakımı almada büyük zorluk yaşıyorsa

Antipsikotik ilaçlar, demans hastalarını yatıştırmak veya sınırlandırmak için kullanılmamalıdır. Minimum dozaj mümkün olan minimum süre için kullanılmalıdır. Olumsuz yan etkiler dikkatlice izlenmesini gerektirir.

Antipsikotikler ajitasyon için en sık kullanılan ilaçlar olsa da, bazı doktorlar bir nöbet ilacı / ruh dengeleyici reçete edebilir.

örneğin:

  • karbamazepin (Tegretol)

Alzheimer hastalığının bitkisel tedavisi için ilgili yazımızı inceleyebilirsiniz.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here