Endometriozis Nedir?

Endometriozis, rahminizin astarını oluşturan dokunun rahim boşluğunuzun dışında büyüdüğü genellikle ağrılı bir hastalıktır. Rahminizin astarına endometrium denir.

Endometriyal doku, yumurtalıklarınız, fallop tüpleriniz, pelvisiniz ve bağırsaklarınızda büyüdüğünde, endometriozis oluşur. Endometriyal doku, nadiren pelvik organların ötesine yayılabilir. Rahminizin dışında büyüyen endometriyal doku, endometriyal implant olarak bilinir.

Olmaması gereken bir bölgede büyüyen endometrial doku, normal endometrial doku gibi her adet döngüsünde kalınlaşır, parçalanır ve kanar. Ancak bu dokunun vücudunuzdan çıkış yolu olmadığı için birikir. Endometriozis yumurtalıkları tuttuğunda endometrioma adı verilen kistler oluşabilir. 

Endometriozis, özellikle adet dönemlerinde şiddetli ağrıya neden olabilir. Ayrıca doğurganlık sorunları da gelişebilir. Ancak, endometriozis için etkili tedaviler mevcuttur.

Endometriozis belirtileri

Endometriozisin en temel belirtisi, genellikle adet dönemleriyle ilişkili pelvik ağrıdır. Endometriozis hastaları tipik olarak normalden çok daha kötü olan adet ağrısı tanımlar. Ağrı zamanla artabilir.

Endometriozisin yaygın belirtileri ve semptomları şunları içerir:

  • Ağrılı adet dönemleri (Dismenore): Pelvik ağrı ve kramp, adet döneminden önce başlayabilir ve birkaç gün boyunca uzayabilir. Ayrıca bel ve karın ağrınız olabilir.
  • Ağrılı cinsel ilişki: Seks sırasında veya sonrasında ağrı endometriozis ile yaygındır.
  • Bağırsak hareketleri veya idrara çıkma ile ağrı: Bu semptomları büyük olasılıkla bir adet döneminde yaşarsınız.
  • Aşırı kanama: Ara sıra ağır adet dönemleri veya dönemler arasında kanama (menstrüel kanama) yaşayabilirsiniz.
  • Kısırlık: Bazen endometriozis ilk olarak kısırlık tedavisi arayanlarda teşhis edilir.
  • Diğer belirti ve semptomlar: Özellikle adet dönemlerinde yorgunluk, ishal, kabızlık, şişkinlik veya mide bulantısı yaşayabilirsiniz.

Ağrı, tek başına hastalığın şiddetini belirlemek için yeterli değildir. Şiddetli ağrılı hafif endometriozis olabilir veya çok az veya hiç ağrısı olmayan ileri endometriozis olabilir.

Endometriozis bazen pelvik inflamatuar hastalık veya yumurtalık kistleri gibi pelvik ağrıya neden olabilen diğer durumlarla ve ishal nöbetlerine, kabızlığa ve karın kramplarına neden olan bir durum olan irritabl bağırsak sendromu ile karıştırılabilir. 

Endometriozis nedenleri

Endometriozisin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, olası nedenler aşağıda listelenmektedir:

  • Retrograd menstrüasyon: Retrograd menstrüasyonda, endometriyal hücreler içeren menstrüel kan, vücudun dışına çıkmak yerine fallop tüplerinden pelvik boşluğa geri akar. Bu endometriyal hücreler, her adet döngüsü boyunca büyüyüp kalınlaşmaya ve kanamaya devam ettikleri pelvik organların duvarlarına ve yüzeylerine yapışır.
  • Periton hücrelerinin dönüşümü: “İndüksiyon teorisi” olarak bilinen teoride uzmanlar, hormonların veya bağışıklık faktörlerinin periton hücrelerinin – karnınızın iç tarafını kaplayan hücreler – endometriyal hücrelere dönüşmesini desteklediğini öne sürüyorlar.
  • Embriyonik hücre dönüşümü: Östrojen gibi hormonlar, embriyonik hücreleri – gelişimin en erken aşamalarındaki hücreler – ergenlik döneminde endometriyal benzeri hücre implantlarına dönüştürebilir.
  • Cerrahi skar implantasyonu: Histerektomi veya sezaryen gibi bir ameliyattan sonra endometriyal hücreler cerrahi insizyona yapışabilir.
  • Endometriyal hücre taşınması: Kan damarları veya lenfatik sistemi, endometriyal hücreleri vücudun diğer bölgelerine taşıyabilir.
  • Bağışıklık sistemi bozukluğu: Bağışıklık sistemiyle ilgili bir sorun, vücudun uterusun dışında büyüyen endometriyal benzeri dokuyu tanımasını ve yok etmesini engelleyebilir.

Endometriozis teşhisi

Endometriozis ve pelvik ağrıya neden olabilecek diğer durumları teşhis etmek için doktorunuz, ağrınızın yeri ve ne zaman ortaya çıktığı gibi semptomlarınızı tanımlamanızı isteyecektir.

Endometriozisi teşhis etmek için yapılan testler şunları içerir:

  • Pelvik muayene: Pelvik muayene sırasında doktorunuz, üreme organlarınızdaki kistler veya rahminizin arkasındaki yaralar gibi anormallikler için pelvisinizdeki alanları elle muayene eder. Bir kistin oluşmasına neden olmadıkça, küçük endometriozis alanlarını hissetmek çoğu zaman mümkün değildir.
  • Ultrason: Vücudunuzun içinin görüntülerini oluşturmak için yüksek frekanslı ses dalgalarını kullanır. Görüntüleri yakalamak için dönüştürücü adı verilen bir cihaz ya karnınıza bastırılır ya da vajinanıza yerleştirilir (transvajinal ultrason). Üreme organlarını en iyi şekilde görmek için her iki ultrason türü de yapılabilir. Standart bir ultrason görüntüleme testi, doktorunuza endometriozis olup olmadığınızı kesin olarak söylemez, ancak endometriozis (endometriomalar) ile ilişkili kistleri tanımlayabilir.
  • Manyetik rezonans görüntüleme (MRI): MRI, vücudunuzdaki organ ve dokuların ayrıntılı görüntülerini oluşturmak için manyetik alan ve radyo dalgaları kullanan bir muayenedir. Bazıları için MRI, cerrahi planlamaya yardımcı olur ve cerrahınıza endometriyal implantların yeri ve boyutu hakkında ayrıntılı bilgi verir.
  • Laparoskopi: Bazı durumlarda doktorunuz, cerrahın karnınızın içini görmesini sağlayan bir prosedür (laparoskopi) için sizi bir cerraha sevk edebilir. Genel anestezi altındayken, cerrahınız göbeğinizin yakınında küçük bir kesi yapar ve ince bir görüntüleme aleti (laparoskop) sokar ve rahim dışında endometriyal doku belirtileri arar.Bir laparoskopi, endometriyal implantların yeri, kapsamı ve boyutu hakkında bilgi sağlayabilir. Cerrahınız daha ileri testler için bir doku örneği (biyopsi) alabilir. Çoğu zaman, uygun cerrahi planlama ile cerrahınız laparoskopi sırasında endometriozisi tamamen tedavi edebilir, böylece sadece bir ameliyata ihtiyacınız olur.

Endometriozis tedavisi

Endometriozis tedavisinde genellikle ilaç veya ameliyat kullanılır. Sizin ve doktorunuzun seçeceği yaklaşım, belirti ve semptomlarınızın ne kadar şiddetli olduğuna ve hamilelik planınıza bağlı olacaktır.

Doktorlar genellikle ilk önce konservatif tedavi yaklaşımlarını denemeyi, ilk tedavi başarısız olursa cerrahiyi seçmeyi önerir.

Ağrı kesici

Doktorunuz ağrılı adet kramplarını hafifletmeye yardımcı olmak için nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar almanızı önerebilir.

Hamile kalmaya çalışmıyorsanız, doktorunuz ağrı kesicilerle birlikte hormon tedavisi önerebilir.

Hormon tedavisi

Ek hormonlar bazen endometriozis ağrısını azaltmada veya ortadan kaldırmada etkilidir. Adet döngüsü sırasında hormonların yükselmesi ve düşmesi, endometriyal implantların kalınlaşmasına, parçalanmasına ve kanamasına neden olur. Hormon ilaçları endometriyal doku büyümesini yavaşlatabilir ve yeni endometrial doku implantlarını önleyebilir.

Hormon tedavisi endometriozis için kalıcı bir çözüm değildir. Tedaviyi bıraktıktan sonra belirtilerinizde geri dönüş yaşayabilirsiniz.

Endometriozis tedavisinde kullanılan terapiler şunları içerir:

  • Hormonal kontraseptifler: Doğum kontrol hapları, yamalar ve vajinal halkalar, her ay endometriyal doku oluşumundan sorumlu hormonların kontrolüne yardımcı olur. Birçok hasta, hormonal kontraseptif kullanırken daha hafif ve daha kısa adet akışına sahiptir. Hormonal kontraseptiflerin kullanılması özellikle adet dönemlerindeki ağrıyı azaltabilir veya ortadan kaldırabilir.
  • Gonadotropin salgılatıcı hormon (Gn-RH) agonistleri ve antagonistleri: Bu ilaçlar, yumurtalık uyarıcı hormonların üretimini bloke eder, östrojen seviyelerini düşürür ve menstrüasyonu önler. Bu endometriyal dokunun küçülmesine neden olur. Bu ilaçlar yapay bir menopoz oluşturduğundan, Gn-RH agonistleri ve antagonistleri ile birlikte düşük dozda östrojen veya progestin almak, sıcak basması, vajinal kuruluk ve kemik kaybı gibi menopoz yan etkilerini azaltabilir. İlaç almayı bıraktığınızda adet dönemleri ve hamile kalma yeteneği geri döner.
  • Progestin tedavisi: Levonorgestrel (Mirena, Skyla), kontraseptif implant (Nexplanon), kontraseptif enjeksiyon (Depo-Provera) veya progestin hapı (Camila) içeren bir rahim içi araç da dahil olmak üzere çeşitli progestin tedavileri, adet dönemlerini ve endometriyal implantların büyümesini durdurabilir. Endometriozis belirti ve semptomlarını hafifletebilir.
  • Aromataz inhibitörleriAromataz inhibitörleri, vücudunuzdaki östrojen miktarını azaltan bir ilaç sınıfıdır. Doktorunuz endometriozisi tedavi etmek için bir progestin veya kombinasyon hormonal kontraseptif ile birlikte bir aromataz inhibitörü önerebilir.

Konservatif cerrahi

Endometriozisiniz varsa ve hamile kalmaya çalışıyorsanız, rahim ve yumurtalıklarınızı korurken endometriozis implantlarını çıkarma ameliyatı (konservatif cerrahi) başarı şansınızı artırabilir. Endometriozis nedeniyle şiddetli ağrınız varsa, ameliyat faydalı olacaktır. Ancak endometriozis ve ağrı ameliyata rağmen geri dönebilir.

Doktorunuz bu prosedürü laparoskopik olarak veya daha yaygın vakalarda nadiren geleneksel açık cerrahi yoluyla yapabilir. Şiddetli endometriozis vakalarının bile çoğu laparoskopik cerrahi ile tedavi edilebilir.

Histerektomi

Rahim (histerektomi) ve yumurtalıkları (ooferektomi) çıkarmak için yapılan cerrahi, bir zamanlar endometriozis için en etkili tedavi olarak kabul edildi. Ancak uzmanlar, günümüzde bu yaklaşımdan uzaklaştılar ve son çare olarak kullanılmaktadır.

Yumurtalıklarınızın alınması menopozla sonuçlanır. Yumurtalıklar tarafından üretilen hormonların eksikliği, bazıları için endometriozis ağrısını iyileştirebilir, ancak diğerleri için ameliyattan sonra kalan endometriozis semptomlara neden olmaya devam eder. Erken menopoz ayrıca kalp ve kan damarı (kardiyovasküler) hastalıkları, bazı metabolik durumlar ve erken ölüm riski taşır.

Rahim alınması (histerektomi) bazen hamile kalmak istemeyenlerde endometriozis ile ilişkili şiddetli adet kanaması ve rahim kramplarına bağlı ağrılı adet kanamaları gibi belirti ve semptomları tedavi etmek için kullanılabilir. Yumurtalıklar yerinde bırakılsa bile, özellikle 35 yaşından önce ameliyat olmuşsanız, histerektominin sağlığınız üzerinde uzun vadeli bir etkisi olabilir.

Endometriozisi yönetmek ve tedavi etmek için kendinizi rahat hissettiğiniz bir doktor bulmak çok önemlidir. 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here